W styczniu 2026 r. na posiedzeniach sejmowych podkomisji podjęto temat zanieczyszczenia światłem sztucznym oraz braku kompleksowych regulacji prawnych odnoszących się do tego zjawiska w Polsce. Dyskusja wpisywała się w szerszy kontekst rosnącego zainteresowania wpływem sztucznego oświetlenia nocnego na zdrowie ludzi, środowisko przyrodnicze, bezpieczeństwo oraz ład przestrzenny.
Zakres i charakter obrad
Posiedzenia miały miejsce 21 i 23 stycznia oraz charakter wysłuchań eksperckich i informacyjnych. Ich celem było przedstawienie aktualnego stanu wiedzy naukowej, stanowisk administracji rządowej oraz postulatów środowisk eksperckich i organizacji społecznych. Punktem wyjścia do debaty była diagnoza, że polskie prawo nie definiuje zanieczyszczenia światłem jako odrębnej kategorii presji środowiskowej, co w praktyce uniemożliwia systemowe i skuteczne przeciwdziałanie temu zjawisku.
Uczestnicy debaty
W toku obrad głos zabierali:
- przedstawiciele administracji rządowej, w szczególności resortów zdrowia, klimatu i środowiska oraz budownictwa,
- reprezentanci organizacji pozarządowych i inicjatyw eksperckich zajmujący się chronobiologią, zdrowiem publicznym, ochroną środowiska i planowaniem przestrzennym, w tym Light Pollution Think Tank.
Główne argumenty i ustalenia
W części poświęconej zdrowiu publicznemu podkreślano, że nadmierna ekspozycja na sztuczne światło w porze nocnej prowadzi do zaburzeń rytmu okołodobowego, w szczególności poprzez hamowanie wydzielania melatoniny. Skutkiem są pogorszenie jakości snu oraz zwiększone ryzyko chorób metabolicznych, sercowo-naczyniowych, zaburzeń nastroju i wybranych nowotworów hormonozależnych. Zwracano uwagę, że oddziaływanie to ma charakter populacyjny i dotyczy całych społeczności, a nie wyłącznie określonych grup zawodowych.
Z perspektywy ochrony środowiska wskazywano na negatywny wpływ sztucznego światła nocnego na funkcjonowanie ekosystemów, w szczególności na zwierzęta prowadzące nocny tryb życia. Podnoszono kwestie dezorientacji przestrzennej, zaburzeń migracji, zmian zachowań rozrodczych oraz zwiększonej śmiertelności zwierząt, a także spadku liczebności owadów nocnych, kluczowych dla stabilności ekosystemów.
Przedstawiciele administracji rządowej zwracali uwagę na trudności regulacyjne, wynikające m.in. z braku jednoznacznie określonych norm dopuszczalnego natężenia i widma światła w kontekście zdrowia człowieka. Wskazywano, że choć baza dowodowa systematycznie się poszerza, nadal utrudnia ona formułowanie precyzyjnych limitów prawnych. Jednocześnie podkreślano potrzebę dalszych analiz i dialogu międzyresortowego.
Stanowiska Light Pollution Think Tank
W związku z podkomisjami skierowaliśmy do obu podkomisji swoje stanowisko. W dokumentach tych wskazaliśmy, że zanieczyszczenie sztucznym światłem w porze nocnej (ALAN – Artificial Light At Night) stanowi w Polsce narastający, powszechny i systemowy problem środowiskowy, którego skala i dynamika wymagają pilnej interwencji legislacyjnej na poziomie krajowym. Podkreśliliśmy, że brak kompleksowych regulacji prowadzi do utrwalania niekorzystnych trendów o istotnych konsekwencjach zdrowotnych, przyrodniczych, społecznych i ekonomicznych.
Zwróciliśmy uwagę, że niekontrolowana emisja światła nocą jest obecnie uznawana w literaturze naukowej za odrębną formę zanieczyszczenia środowiska, a w wielu państwach Unii Europejskiej została już formalnie włączona do systemów ochrony środowiska jako presja antropogeniczna wymagająca planowania, normowania i nadzoru. Na tym tle Polska pozostaje krajem pozbawionym spójnych, ustawowych podstaw regulujących projektowanie, eksploatację i modernizację oświetlenia zewnętrznego, mimo dostępnych danych wskazujących na systematyczny wzrost natężenia i zasięgu emisji światła oraz rosnący udział źródeł o widmie szczególnie niekorzystnym biologicznie.
W stanowiskach szeroko omówiliśmy konsekwencje zdrowotne ALAN, wskazując, że nocna ekspozycja na światło zaburza naturalne rytmy okołodobowe organizmu, prowadząc do przewlekłych zaburzeń snu oraz zwiększonego ryzyka chorób cywilizacyjnych. W tym kontekście zanieczyszczenie światłem zostało określone jako populacyjny czynnik ryzyka, porównywalny z hałasem środowiskowym czy zanieczyszczeniem powietrza. Podkreślono również znaczący wpływ sztucznego światła nocnego na przyrodę, w tym na owady, ptaki oraz rośliny, u których obserwuje się zaburzenia fotoperiodyzmu i procesów rozwojowych.
W stanowisku skierowanym do Podkomisji ds. budownictwa i gospodarki przestrzennej zwróciliśmy dodatkowo uwagę na systemowe nieprawidłowości w praktyce realizacji oświetlenia zewnętrznego, wynikające z braku norm technicznych i środowiskowych. Podkreślono, że dominacja kryterium najniższej ceny prowadzi do powszechnego stosowania opraw emitujących światło w górną półprzestrzeń i bezpośrednio w pole widzenia użytkowników, co skutkuje marnotrawstwem energii, nasilonym olśnieniem oraz obniżeniem bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zwrócono uwagę, że niewykorzystany pozostaje potencjał technologii LED w zakresie inteligentnego sterowania natężeniem, widmem i czasem świecenia, co ma szczególne znaczenie w kontekście rosnących wyzwań dla bezpieczeństwa energetycznego państwa.
Jako kluczowy punkt odniesienia dla dalszych prac legislacyjnych wskazaliśmy Memorandum w sprawie ustanowienia prawnych podstaw zrównoważonej polityki oświetlenia zewnętrznego, postulując uznanie zanieczyszczenia światłem za presję środowiskową wymagającą narzędzi prawnych, planowania przestrzennego oraz skutecznych mechanizmów kontroli i egzekwowania przepisów. LPTT zadeklarował gotowość do dalszego udziału w pracach eksperckich i konsultacyjnych.
Wnioski z obrad
Obrady podkomisji nie doprowadziły do przedstawienia konkretnych projektów legislacyjnych, jednak jednoznacznie potwierdziły, że zanieczyszczenie światłem jest problemem realnym, wielowymiarowym i narastającym, który nie znajduje obecnie adekwatnego odzwierciedlenia w polskim systemie prawnym. Dyskusja wskazała na potrzebę dalszych, pogłębionych prac analitycznych oraz międzysektorowej współpracy, w tym:
- doprecyzowania definicji zanieczyszczenia światłem,
- rozważenia jego uwzględnienia w prawie ochrony środowiska i przepisach planistycznych,
- opracowania jednolitych norm technicznych i środowiskowych dla oświetlenia zewnętrznego.
Debata parlamentarna pokazuje, że problematyka zanieczyszczenia światłem stopniowo przechodzi z obszaru refleksji naukowej do agendy legislacyjnej, choć proces ten będzie wymagał dalszych badań, konsultacji i rozwiązań o charakterze systemowym.
Obrad podkomisji możecie odsłuchać:
Podkomisja stała do spraw zdrowia publicznego (ZDR)
Podkomisja stała do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej oraz poczty (INF)
Relację PAP z podkomisji znajdziecie tu:
W polskim prawie brakuje przepisów dotyczących zanieczyszczenia światłem