Jeszcze do niedawna, mówiąc o wpływie miast na rośliny, najczęściej wskazywano na wyższe temperatury, zanieczyszczenie powietrza czy ograniczoną dostępność wody. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że jednym z kluczowych – a dotąd niedocenianych – czynników środowiskowych jest nadmiar sztucznego światła w porze nocnej. Nieodpowiednio zaprojektowane oświetlenie przestrzeni publicznych, nadmiar reklam LED, liczne iluminacje budynków nie tylko rozjaśniają nocne niebo, lecz także subtelnie, lecz konsekwentnie zmieniają rytm roczny roślin.
W najnowszym badaniu opublikowanym w czasopiśmie Urban Forestry & Urban Greening opisano sposób wpływu nadmiaru sztucznego światła w porze nocnej na drzewa rosnące w miastach. Naukowcy przeanalizowali proces jesiennego przebarwiania liści u kilku gatunków drzew, porównując fragmenty koron bezpośrednio oświetlone latarniami ulicznymi z częściami pozostającymi w cieniu. Wyniki badań wskazały na przesunięcie pierwszych oznak jesieni – takich jak początkowe żółknięcie liści – w miejscach oświetlonych sztucznym światłem. Oznacza to, że drzewa „odczytywały” jasne noce jako sygnał do przedłużenia okresu wegetacyjnego.
Co istotne, efekt ten był najsilniejszy w początkowej fazie jesieni. Gdy proces przebarwiania był już zaawansowany, większą rolę zaczynały odgrywać czynniki pogodowe, takie jak temperatura czy przymrozki. Badanie wykazało również, że gatunki drzew naturalnie kończące sezon wegetacyjny później są bardziej wrażliwe na wpływ nadmiaru sztucznego światła w porze nocnej.
Jeszcze szerszą perspektywę oddziaływania nadmiaru sztucznego światła w porze nocnej opisuje artykuł opublikowany w Nature Cities. Autorzy badania porównali wpływ temperatury oraz intensywności sztucznego światła w nocy na długość sezonu wegetacyjnego roślin. Wyniki są zaskakujące: choć miasta rzeczywiście są cieplejsze niż otaczające je obszary wiejskie, to światło nocne okazało się silniejszym czynnikiem wydłużającym sezon wegetacyjny niż samo ocieplenie.
Analiza wykazała, że w większości badanych miast rośliny rozpoczynają aktywność wcześniej i znacznie później ją kończą. Jasne noce zaburzają sygnały świetlne, na których rośliny opierają „decyzję” o przejściu w stan spoczynku. Co więcej, intensywność tego zjawiska rosła wraz z poziomem urbanizacji, niezależnie od strefy klimatycznej. Oznacza to, że wpływ sztucznego światła jest zjawiskiem globalnym, a nie lokalną ciekawostką.
Połączenie wyników obu badań prowadzi do ważnego wniosku: sztuczne światło w porze nocnej jest potężnym regulatorem procesów przyrodniczych w miastach. Wydłużony sezon wegetacyjny może z jednej strony zwiększać pochłanianie dwutlenku węgla przez rośliny, z drugiej jednak narażać je na uszkodzenia mrozowe i zaburzać relacje z innymi organizmami, takimi jak owady czy mikroorganizmy glebowe. Długofalowo może to wpływać na stabilność ekosystemów miejskich.
Badania te pokazują wyraźnie, że planując oświetlenie, nie wystarczy myśleć wyłącznie o efektywności energetycznej czy estetyce. Światło jest czynnikiem, który – podobnie jak temperatura czy woda – kształtuje życie roślin. Świadome projektowanie oświetlenia przestrzeni publicznych może więc stać się jednym z narzędzi ochrony zieleni i budowania miast bardziej przyjaznych przyrodzie.
Źródła:
- Artificial light at night outweighs temperature in lengthening urban growing seasons | Nature Cities
- Phenological effects of artificial light at night on urban trees: A case study on microclimate and light pollution – ScienceDirect
Rysunek: Fig. 1: ALAN and UHI effects on vegetation phenology. | Nature Cities